Het vrije vers

Bevrijd van vormloosheid

Omdat light verse lééft

Welkom, Gasten
Gebruikersnaam: Wachtwoord: Onthoud mij

Onderwerp: Sonnet du coude of verrassingssonnet

Sonnet du coude of verrassingssonnet 25 nov 2020 21:47 #1

Het hemelse gerecht heeft zich ten langen leste
Ontfermd over mij en mijn benauwde veste
Het hoogst’ gezag op aard’, mijn vrouw
Heeft mij betoond oprecht berouw

Belastingdienst geeft toe en zegt:
Mijn kindertoeslag was terecht
De banken die mijn geld beheren
Zij willen mij niet meer royeren

De hemel is weer klaar en rein
Ik kan nu weer mij zelve zijn
Ik voel me weer een hele Piet

Ik ben gerehabiliteerd
Mijn ziel niet langer zwaar bezeerd:
De kat heeft melk gemorst, ik niet

In 2010 introduceerde Bas Boekelo op het Vrije Vers de versvorm “à’propos”, een kort versje, waarbij in vijf regels volgens een vastgesteld stramien een verhaaltje wordt verteld, dat in de zesde regel vervolgens wordt ontkracht of belachelijk gemaakt.
Pas onlangs kwam ik er achter dat iets dergelijks eeuwen geleden al is ontwikkeld in de sonnetvorm, door een Italiaan, Giovanni Guidiccioni (1500-1541). Het staat bekend onder de naam “Sonnet du coude”. Het betrof hier een nogal pompeus sonnet, waarin driftig naar mythologie wordt verwezen en waar de laatste één of twee regels een anticlimax vormen, soms letterlijk over iets onbenulligs gaan.
In Spanje werd deze vorm wat verder ontwikkeld en hij kwam in de 18e eeuw ook in Nederland terecht, waar hij bekend werd onder de Nederlandse naam “Verrassingssonnet”.
In de 18e eeuw werd het Verrassingssonnet” bij de rederijkerskamers tamelijk populair. Ik laat drie voorbeelden volgen, die voor zichzelf spreken, de eerste van de hand van Lucas Pater (1707-1781) en twee van de dichteres Juliana de Lannoy (1738-1782) .
Bittere spijt

In een vermaard Paleis, de roem der stadgenoten,
Waar rijkdom, wijs bezorgd, haar schat verbergt voor ’t licht;
Waar Themis op haar stoel voor goud noch bede zwicht,
En dierb’re wetten geeft, die ’t heil des volks vergroten;

Waar d’ edele Trouwgodin haar koordeur heeft ontsloten
Voor harten, diep gewond door ’t kleine minnewicht;
In ’t achtbaar praalgebouw, dat welvaart heeft gesticht,
Toen dwingelandij door deugd werd van ’t gezag verstoten;

Waar d’ ontrouw wordt gestraft, de onnozelheid verschoond;
Waar ’t hoog en ruim gewelf een open hemel toont;
Waar bouw- en beitelkunst elks ogen kan bekoren;

Waar ’t marmer echo’s vormt, op ’t volks herhaald gedruis;
In ’t achtste wonderstuk, in ’t Amsterdams Stadhuis
Heb ik (o bittere spijt) mijn zakdoek laatst verloren.

Lucas Pater (1707-1781)
De onbestendigheid

Moest eindlijk Babijlon in puin en asch verkeren,
Die stad, die ’t gansch Heelal verwondring heeft gebaard!
En gij, o Ninivé! dat zoo voortreflijk waart,
Kon niets den ondergang van uw Paleizen weeren?

Moest Titus’ Zegeboog zijn luister ook ontbeeren!
Is Piza’s heerlijk Beeld door de eeuwen niet gespaard!
Ja, zag men ’t woedend vuur, dien Tempel zoo vermaard,
Epheze’s wonderstuk in eenen nacht verteeren!

o Pharos! wierp de tijd uw trotsche vuurbaak neêr!
Mauzool, is van uw Graf het minst bewijs niet meer!
In ’t kort, kan niets op aard zijn eersten glans bewaaren?

Wat reden heb ik dan om zoo verbaasd te staan,
Dat naa den trouwen dienst van acht of negen jaren,
Van mijn balijnenrok de haak is afgegaan?

Wat later schrijft zij het verrassingssonnet “De volmaakte man”. Dat is al bijna light verse…
De volmaakte man

Altijd aan het werk tot nut van het huisgezin
en ijverig om zijn ambt met glorie te bekleden
niet driftig, nooit geneigd tot wufte of dartele zeden,
bezorgd voor zijn belang, maar wars van slecht gewin;

aan het spel niet verslaafd, aan Bacchus’ vocht nog min,
bedacht om zelfs zijn vrije tijd nuttig te besteden,
geen laf bewonderaar van vreemde bevalligheden,
verliefd en teder, maar op zijn echtvriendin;

trouw tot in de dood aan edele vriendschapsbanden,
bereid om voor het land zijn leven te verpanden,
meedogend, beschaafd, oprecht, wijs, vriendelijk, zacht van geest.

Die man met zoveel deugd, met zoveel roem beschonken,
die man, zo dubbel waard in dichtlust mij te ontvonken,
is, naar ik merken kan, nog nooit op aarde geweest.

Juliana Cornelia de Lannoy (1738-1782)

Ik vond het leuk deze voor mij onbekende dichtvorm met jullie te delen. Wellicht navolgenswaardig op HVV?
Laatst bewerkt: 25 nov 2020 21:49 door Frans Woortmeijer.
Alleen ingelogde leden kunnen reageren.

Sonnet du coude of verrassingssonnet 26 nov 2020 11:21 #2

  • Frits Criens
  • Frits Criens's Profielfoto
  • Offline
  • Forumgod
  • Berichten: 1711
  • Ontvangen bedankjes 1048
Dag Frans,

De werkwijze is bekend en wordt ook door VV-dichters graag toegepast: je bouwt een verwachtingspatroon op en haalt dat op het eind onderuit. Dat er een sonnetvorm voor bestaat is voor mij nieuw. Goed dat jij hem boven water haalt. Een vraag: Is de opmaak met gecentreerde regels een vormverplichting?

c.a.
Frits
Alleen ingelogde leden kunnen reageren.

Sonnet du coude of verrassingssonnet 26 nov 2020 12:02 #3

  • Wim Meyles
  • Wim Meyles's Profielfoto
  • Offline
  • Forumgod
  • taalhumorist
  • Berichten: 1345
  • Ontvangen bedankjes 1745
Beste Frans,

In aanvulling op wat Frits schreef:
In een light verse-sonnet is in de laatste regel(s) meestal wel de een of andere vorm van een clou te vinden. Dat kan bijvoorbeeld een verrassende wending zijn. Maar het gaat mij te ver om voor een dergelijk sonnet een aparte benaming te gebruiken.

Hartelijke groet,
Wim
www.wimmeyles.nl

Nieuwste boek: Ietsnut
Laatst bewerkt: 26 nov 2020 12:45 door Wim Meyles.
Alleen ingelogde leden kunnen reageren.

Sonnet du coude of verrassingssonnet 26 nov 2020 18:21 #4

  • Jaap Bakker
  • Jaap Bakker's Profielfoto
  • Offline
  • Forumgod
  • Berichten: 538
  • Ontvangen bedankjes 476
Ik begrijp dat Frans hier een specifieke wending bedoelt van het overdreven verhevene naar het alledaagse. Dat zou een eigen benaming rechtvaardigen. Of de vorm nu nog aan zou slaan, betwijfel ik. We zijn tegenwoordig niet zo van dat overdreven taalgebruik en een lezer heeft al in regel 2 in de gaten dat het a) om een slechte dichter gaat, of b) dat er humor in het spel is. In de eeuwen hiervoor zou zo'n wending meer aanslaan, omdat het verheven taalgebruik wat meer aansloot bij het gangbaar poëtisch taalgebruik. Het lag er net iets minder dik bovenop, zeg maar.
Alleen ingelogde leden kunnen reageren.

Sonnet du coude of verrassingssonnet 26 nov 2020 18:25 #5

  • Jaap Bakker
  • Jaap Bakker's Profielfoto
  • Offline
  • Forumgod
  • Berichten: 538
  • Ontvangen bedankjes 476
Bij nader inzien zie ik overigens Baudet en Hiddema wel zoiets kunnen schrijven. Baudet de eerste 12 en Hiddema de laatste 2 regels. Kunnen ze gewoon zichzelf zijn. Of misschien kunnen we eens een berijmde compilatie maken van citaten van dit gezelschap en er een leuk sonnet du coude van kunnen maken.

Ik geef de 1e regel:
O Minerva, samenspanningen alom
Laatst bewerkt: 26 nov 2020 18:26 door Jaap Bakker.
Alleen ingelogde leden kunnen reageren.

Sonnet du coude of verrassingssonnet 26 nov 2020 19:59 #6

  • Christiaan Abbing
  • Christiaan Abbing's Profielfoto
  • Offline
  • Zeer gerenommeerd forumlid
  • Berichten: 315
  • Ontvangen bedankjes 469
Leuk, Frans! Benieuwd hoe je tot zo’n ontdekking komt. Past prima tussen de andere curiositeiten in je sonnettenverzameling.
Ik werk kalmpjes aan een sonnettenkrans met verschillende sonnetvormen, waarbij ik dankbaar put uit je winkeltje.

Zowel de à propos als een sonnet du coude wil ik nog wel een keertje proberen.
Alleen ingelogde leden kunnen reageren.

Sonnet du coude of verrassingssonnet 26 nov 2020 21:00 #7

  • Frits Criens
  • Frits Criens's Profielfoto
  • Offline
  • Forumgod
  • Berichten: 1711
  • Ontvangen bedankjes 1048
J.A. Dèr Mouw (Adwaita, 1863-1919):

‘k Ben Brahman. Maar we zitten zonder meid.
Ik doe in huis het een’ge dat ik kan:
‘K gooi mijn vuilwater weg en vul de kan;
Maar ‘k heb geen droogdoek; en ik mors altijd.

Zij zegt, dat dat geen werk is voor een man.
En ‘k voel me hulp’loos en vol zelfverwijt,
Als zij mijn lang verwende onpraktischheid
Verwent met wat ze toverde in de pan.

En steeds vereerde ik Hem, die zich ontvouwt
Tot feeërie van wereld, kunst en weten:

Als zij me geeft mijn bordje havermout,
En ‘k zie, haar vingertoppen zijn gespleten,

Dan voel ik éénzelfde adoratie branden
Voor Zon, Bach, Kant, en haar vereelte handen.


Aan dit sonnet moest ik denken toen ik bovenstaande verrassingsonnetten las. Er zijn er meer uit de 20ste eeuw, maar ik heb een slecht geheugen en geen dossier.
Laatst bewerkt: 26 nov 2020 21:01 door Frits Criens.
Alleen ingelogde leden kunnen reageren.

Sonnet du coude of verrassingssonnet 26 nov 2020 21:01 #8

Dank voor jullie opmerkingen. Hier een paar antwoorden op jullie vragen:
Frits: de gecentreerde opmaak is geen vormvereiste.
Wim en Jaap: Ik ben het er mee eens dat gevoel voor humor in pakweg de laatste paar eeuwen behoorlijk veranderd is. Ik voorzie dan ook geen grootse toekomst voor het verrassingssonnet.
Jaap: het onderwerp Baudet en Hiddema leent zich prima voor zo'n sonnet. Benieuwd of jouw eerste regel door iemand wordt aangevuld.
Christiaan: Ik volg het dagelijkse gedicht van Laurens Jansz. Coster, dat meestal een dag later in Neerlandistiek staat. Daar kwam ik onlangs twee gedichten tegen van Juliana Cornelia de Lannoy, een vooruitstrevende dichteres uit de 18e eeuw, die zich strijdbaar inzette voor de erkenning, dat een vrouw ook een goede dichter kan zijn.
In de bibliotheek heb ik een boekje over haar gevonden en daarin stonden o.a. vier "verrassingsgedichten", alsmede het gedicht van Lucas Pater. Mijn belangstelling was gewekt en wat googelen leverde de nodige informatie op.
Alleen ingelogde leden kunnen reageren.

Sonnet du coude of verrassingssonnet 26 nov 2020 21:09 #9

Frits Dat sonnet van Der Mouw komt volgens mij aardig in de buurt!
Alleen ingelogde leden kunnen reageren.
Tijd voor maken pagina: 0.214 seconden

Log in

Gebruikersnaam en wachtwoord:

Zoeken

Forum Recent

Uit het archief

Back to the sixties: 1968 The Moody Blues




Tijd voor the Moody Blues
‘Nights in white satin’ dus
Heerlijke schuifelplaat
Laat je maar gaan!

Straks aan het slot van die
Zevenminutensong
Gaan er geheid weer
TL-buizen aan