Het vrije vers

Bevrijd van vormloosheid

Omdat light verse lééft

Welkom, Gasten
Gebruikersnaam: Wachtwoord: Onthoud mij
Scherpe stellingen

Onderwerp: Het Rijm in het Sonnet

Het Rijm in het Sonnet 08 apr 2016 10:51 #1

  • Ditmar Bakker
  • Ditmar Bakker's Profielfoto
  • Offline
  • Forumgod
  • Berichten: 819
  • Ontvangen bedankjes 134
Tevens naar aanleiding van de laatste discussie in 'Lofzang op HVV', zo zit het volgens mij:

Het sonnet begint ooit met het samenvoegen van alternerend rijmende Italiaanse liedjes, waarbij we twee of vier rijmklanken vermoeden in het totaal. Dit wordt uitgebreid, of verfijnd, zo u wil, naar het inmiddels gestandaardiseerde ABBA ABBA CDE CDE. Elke uitbreiding qua rijmuitgangen zou je als bastaard kunnen bestempelen: ook de door velen zo geliefde Shakespeareaanse variant.
Het verder categoriseren van het sonnet, en subcategoriseren van de vijfuitgangige werken (naargelang schrijver een afwijkend rijmschema uitgewaaierd heeft) in bijvoorbeeld Spenser sonnet, Frans sonnet, Byron sonnet heeft geen directe meerwaarde bij het lezen of schrijven van een sonnet.
Het rijmschema wordt immers gekozen door schrijver om het geheel van beelden, omschrijvingen en ideeën te ondersteunen. Het eventueel schakeren van rijmen zou niets anders moeten doen. Een naam geven aan elke mogelijke variatie van vijf eindrijmklanken in veertien regels voegt niets toe aan de esthetische waarde van die variatie. Het gebruik door andere schrijvers (wegens gebleken doeltreffendheid) doet dit wel.
Elke uitbreiding qua rijmklanken in Romaans taalgebied en daarbuiten is een verarming van de vorm, ingegeven door onkunde voor wat betreft de taal (men noemt het ontbreken van een veelheid aan gelijke rijmuitgangen in het Engels wel als reden van uitbreiding daarvan—en men noemt het Shakespeareaans sonnet dan ook meer in balans: dwaasheid).

Dus ja, Bas, ook ik ben een purist.

@Inge: sonnetvarianten met maar één of twee rijmuitgangen (de laatste in wisselende variatie) kwamen ècht al voor vóór de (enthousiast het internet gebruikende) Filippijnse Jose Rizal M. Reyes deze catalogiseerde op het (eerder genoemde) internet in “Malinese Sonnet” en “Asean Royal Flush Sonnet”. Vooral die laatste klinkt en leest als een zure woordgrap. Dat het gebruik van één of twee rijmuitgangen een valide sonnet kan maken, blijkt uit het gebruik van een dergelijk aantal uitgangen door de jaren heen, niet uit arbitraire naamgeving.

:)
Alleen ingelogde leden kunnen reageren.

Het Rijm in het Sonnet 08 apr 2016 18:47 #2

Ha Ditmar,

Jij bent dus voorstander van zo weinig mogelijk rijm-uitgangen.

Otto heeft in zijn sonnet Ideaal ook maar twee rijm-uitgangen maar het Rijmschema aaba bbab aba bab vind ik vreemd of ligt dat aan mij?
Alleen ingelogde leden kunnen reageren.

Het Rijm in het Sonnet 08 apr 2016 18:47 #3

  • Inge Boulonois
  • Inge Boulonois's Profielfoto
  • Offline
  • Admin
  • dichter
  • Berichten: 3823
  • Ontvangen bedankjes 1780
Maar alle hondjes willen echt geen Fikkie heten, Ditmar!

www.ingeboulonois.nl
dichter & schilder
Alleen ingelogde leden kunnen reageren.

Het Rijm in het Sonnet 08 apr 2016 19:10 #4

:lol: De mijne heet Bas!
Alleen ingelogde leden kunnen reageren.

Het Rijm in het Sonnet 08 apr 2016 19:47 #5

  • Ditmar Bakker
  • Ditmar Bakker's Profielfoto
  • Offline
  • Forumgod
  • Berichten: 819
  • Ontvangen bedankjes 134
Hanny van Alphen schreef :
Ha Ditmar,

Jij bent dus voorstander van zo weinig mogelijk rijm-uitgangen.

Nouuu, dat gaat wat snel, maar door de bank genomen hoeft een sonnet met méér dan vijf rijmuitgangen voor mij niet. Liever vier, en in dat geval heb laten het aantal uitgangen ook een redelijke vrijheid voor wat betreft hun plaats in het gedicht.

Het rijmschema van Otto vind ik redelijk gangbaar: een rijm zoals in Perzische kwatrijntjes wordt vaker toegepast en geeft een wat speelser effect dan twee rijmen per strofe. Het alleen gebruiken van mannelijk rijm zorgt voor snelheid (en het gebruik van vier i.p.v. vijf voeten doet dit ook), ik vind een combinatie van mnl/vrl rijm over het algemeen het fraaist.

Dit laat hij in het sextet volgen door een ouderwets ABABAB, het volta volledig benuttend. Niks mis mee toch?
Alleen ingelogde leden kunnen reageren.
Bedankt door: Hanny van Alphen

Het Rijm in het Sonnet 08 apr 2016 20:04 #6

Oh nee, er is niks mis met de leesbaarheid van Otto's gedicht. Het leest inderdaad vlot weg
Alleen de keuze voor het rijmschema begreep ik niet, maar nu dus wel.
Alleen ingelogde leden kunnen reageren.

Het Rijm in het Sonnet 09 apr 2016 16:25 #7

Hallo Ditmar,
Ik vind het een fraai betoog over het sonnet, maar je beschrijft hier niet de waarheid, slechts jouw mening. Niets mis mee overigens. Maar je kan niet ontkennen dat in de literatuur veel meer rijmschema's voorkomen met het aantal rijmuitgangen varierend van 1 tot 9. En ja, dat zijn allemaal sonnetten, of je het nu mooi vindt of niet.
Mijn dichtbundel:
Een jaar is vier kwartaal in tweeënvijftig lichte gedichten
is nu weer volop verkrijgbaar.
www.lichteverzen.nl
Laatst bewerkt: 09 apr 2016 16:26 door Bert van den Helder.
Alleen ingelogde leden kunnen reageren.

Het Rijm in het Sonnet 09 apr 2016 18:09 #8

  • Ditmar Bakker
  • Ditmar Bakker's Profielfoto
  • Offline
  • Forumgod
  • Berichten: 819
  • Ontvangen bedankjes 134
Ha Helder,

Waarheid en mening kunnen natuurlijk in elkaar overlopen, maar wat over het algemeen wel als 'waarheid' wordt geacht is dit: in het definitieve sonnet zoals begonnen door één van twee mannen wordt in elk geval niet van méér dan vijf rijmen gebruik gemaakt. Daarvoor bestond het sonnet nog niet. Pas op het moment dat het sonnet in Engeland (en wellicht Duitsland, dat weet ik niet) wordt geïntroduceerd, worden meer rijmuitgangen gebruikt. Daarom geef ik ook aan dat elke uitbreiding van vijf rijmuitgangen naar méér als bastaard en verarming van de vorm *kan* worden opgemerkt (en daarmee geef ik in mijn tekst ook aan dat dit een mening betreft).

Tot dusver De Waarheid.

Helder schreef :
[...] je kan niet ontkennen dat in de literatuur veel meer rijmschema's voorkomen met het aantal rijmuitgangen varierend van 1 tot 9. En ja, dat zijn allemaal sonnetten, of je het nu mooi vindt of niet.

Dat klopt! Wat dacht je bijvoorbeeld van dit prachtige sonnet van dhr Hans Vlek:

GEOPEND EN GEDICHT

Dichten is om aardig gek te worden
van vorm, betekenis en ritme.
Hoe de woorden mij eens wakker porden
tot een adem poëzie, maar het zit me

nu zelden mee, vorm en inhoud
blijven altijd twee, met de maten
waarmee ik d'onbewuste gaten
vul in lezershoofd en oor, en

de orde van het denken stoor,
nieuwe zielelagen aanboor die
om woord en waarheid vragen.

Toch zult ge me nimmer horen klagen
over de schone waanzin van 't métier, en
ook met deze klare kolder ben ik vrij tevree.
(Hans Vlek, ONNETTE SONNETTEN, 1980)

Dit om maar aan te geven dat je je met een dergelijke argumentatie op een hellend vlak begeeft: het sonnet heeft vijf rijmuitgangen, maar hé, rijmuitgangen zijn schaars, dus we nemen er krek acht! Waarom dan niet eenvoudigweg een weesrijmpje toevoegen, het schema is toch nog steeds bijna vlekkeloos? ABBA ABXA CDCDCD. Prachtig! Zullen we het 'Kutsonnet' noemen? Die naam is volgens mij nog niet aan een rijmschema gekoppeld. Dames, rustig, 'Klotensonnet' vind ik ook best.

Dat wil niet zeggen dat er geen mooie variaties zijn gemaakt (bijv. het Pi-sonnet, en Hanny wist mij recentelijk nog te corrigeren omdat ik van het cholerisch sonnet geen weet had--hoewel ik ook die vorm een wat arbitraire herschikking van het oorspronkelijke geheel vind: een sonnet laat zich prima gebruiken om sanguinisch cholera te roepen) die, omdat ze nu eenmaal zo mooi uitvielen, qua vorm gekopiëerd werden, en--voilá! Een nieuwe variant is geboren!

Ik citeer dan maar de quote die jegens mij ook weleens gebruikt is: "Dichterlijke vrijheid is gewoonlijk dichterlijk onvermogen." Is dit dan niet van toepassing voor wat betreft het uitbreiden van rijmuitgangen in het sonnet? Volgens mij wel. Of valideren wij het werk in haar vorm door het (eventueel nieuwe) rijmschema een naam te geven, zolang we maar aan die veertien regels vasthouden? Volgens mij niet.
Laatst bewerkt: 09 apr 2016 18:10 door Ditmar Bakker.
Alleen ingelogde leden kunnen reageren.

Het Rijm in het Sonnet 10 apr 2016 00:07 #9

Een vorm op zichzelf zegt niet zoveel, denk ik. Een vorm gaat pas leven als die de drager is van inhoud.

Of een sonnet nu het ene of het andere rijmschema heeft, boeit mij eigenlijk niet. Ik vind het eigenlijk veel spannender om te kijken of een gekozen vorm ten dienste staat van de inhoud. Komt die combinatie overtuigend op mij over, dan lees ik het graag.
Laatst bewerkt: 10 apr 2016 00:09 door Hendrikje de Koning.
Alleen ingelogde leden kunnen reageren.

Het Rijm in het Sonnet 10 apr 2016 10:45 #10

  • Ditmar Bakker
  • Ditmar Bakker's Profielfoto
  • Offline
  • Forumgod
  • Berichten: 819
  • Ontvangen bedankjes 134
Dan zijn we het eens, Hendrikje.
Alleen ingelogde leden kunnen reageren.
Bedankt door: Hendrikje de Koning

Het Rijm in het Sonnet 10 apr 2016 13:20 #11

  • Bas Boekelo
  • Bas Boekelo's Profielfoto
  • Offline
  • Forumgod
  • Berichten: 4154
  • Ontvangen bedankjes 1100
Of een sonnet nu het ene of het andere rijmschema heeft, boeit mij eigenlijk niet. Ik vind het eigenlijk veel spannender om te kijken of een gekozen vorm ten dienste staat van de inhoud. Komt die combinatie overtuigend op mij over, dan lees ik het graag.

Daar kan ik het mee eens zijn.

het hier geciteerde sonnet van Hans Vlek is van vuilnisbakkenkwaliteit.
Alleen ingelogde leden kunnen reageren.
Bedankt door: Hendrikje de Koning

Het Rijm in het Sonnet 10 apr 2016 13:26 #12

Deze discussie maakt mij wel duidelijk dat je hoe dan ook een keuze moet maken. Je schrijft een vaste vorm of je schrijft een vrije. Er tussenin gaan hangen - wat Hans Vlek doet - is een zwaktebod.
Alleen ingelogde leden kunnen reageren.

Het Rijm in het Sonnet 10 apr 2016 15:12 #13

Het gaat mij te ver om iemand die een mooi Shakespeare sonnet schrijft, te betichten dichterlijke onkunde en ben het dus niet met Ditmar eens.
Ik kan me beter vinden in de meningen van Hendrikje en Jacob en Bas.
Mijn dichtbundel:
Een jaar is vier kwartaal in tweeënvijftig lichte gedichten
is nu weer volop verkrijgbaar.
www.lichteverzen.nl
Alleen ingelogde leden kunnen reageren.
Tijd voor maken pagina: 0.282 seconden

Log in

Gebruikersnaam en wachtwoord:

Zoeken

Forum Recent

Uit het archief

Zo moeilijk om te delen



De inhoud overtreft zijn stoutste dromen
En wordt heel trots in rijen neergezet
Maar niemand die er nu al aan mag komen
Het staat voorlopig veilig naast zijn bed

Een flesje wijn, een pakje kruidenthee
Een zak bonbons, gevulde speculaas
Een boterkrans, een doosje Nescafé
Wat vage voordeelbonnen, geitenkaas

Een kandelaar, een zakje cashewnoten
Een rol beschuit, een blikje met tonijn
Een potje kersenjam, twee nieuwjaarsloten
Een mok, een engeltje van marsepein

Trofeeën door je zoonlief meegenomen
Afkomstig uit zijn eerste kerstpakket
En niemand die er nu al aan mag komen
Ze staan voorlopig veilig naast zijn bed