Het vrije vers

Bevrijd van vormloosheid

Omdat light verse lééft

Welkom, Gasten
Gebruikersnaam: Wachtwoord: Onthoud mij
Vragen over verstechniek

Onderwerp: volrijm/halfrijm bij vr. en glijdende rijmparen

volrijm/halfrijm bij vr. en glijdende rijmparen 08 apr 2020 11:35 #1

Ik heb een vraag over volrijm/halfrijm bij vrouwelijke en glijdende rijmparen.

Bij volrijm, dat op dit forum gebruikelijk is, kunnen we kiezen uit mannelijk rijm (staand rijm), zoals bijv. laat – maat, en daarnaast uit (dbnl):

2. Vrouwelijk rijm of slepend rijm: gelijkluidendheid van twee woorden of woorddelen (op de beginconsonant(en) of de beginsemivocaal na) die elk bestaan uit één beklemtoonde plus één onbeklemtoonde lettergreep. Bijv.

Ik heb zoo lang naar het portret gekeken
Dat de oogen glansden en haar mond ging spreken

(M. Nijhoff, VG, 1995, p. 70).

3. Glijdend rijm: gelijkluidendheid van twee woorden of woorddelen (op de beginconsonant(en) of de beginsemivocaal na) die elk bestaan uit een reeks van één beklemtoonde lettergreep en twee of meer onbeklemtoonde lettergrepen. Bijv.:

noch zullen zulke u hinderen,
die, gierig tot der dood, hun' minderen,
verschalken [...]

(G. Gezelle, Gedichten, ed. Laudy-Arnolds, z.j., p.121-122).

Tot zover begrijp ik het. Onlangs zijn hier op het forum de volgende rijmparen verschenen:

straat af – maatstaf
beekmeeuw – lakeleeuw
meedeed – zeekeet
gasklever – pasgever


Begrijp ik het goed deze paren voorbeelden zijn van vrouwelijk halfrijm? En dat

trad er op – grachtenrob

een voorbeeld is van glijdend halfrijm?

Dank alvast voor het licht dat iemand hierop kan laten schijnen! :)
Laatst bewerkt: 08 apr 2020 11:36 door Hendrikje de Koning.
Alleen ingelogde leden kunnen reageren.

volrijm/halfrijm bij vr. en glijdende rijmparen 08 apr 2020 12:59 #2

  • monnhauser
  • monnhauser's Profielfoto
  • Offline
  • Regelmatige bezoeker
  • Berichten: 28
  • Ontvangen bedankjes 196
Hendrikje de Koning schreef :
straat af – maatstaf
beekmeeuw – lakeleeuw
meedeed – zeekeet
gasklever – pasgever

Dit heet dubbelrijm. Het rijmpaar trad er op / grachtenrob is assonantie (klankrijm). Grachtenrob / klachtenkop is wat mij betreft een zuiverder rijmpaar.
Laatst bewerkt: 08 apr 2020 13:03 door monnhauser.
Alleen ingelogde leden kunnen reageren.
Bedankt door: Hendrikje de Koning

volrijm/halfrijm bij vr. en glijdende rijmparen 08 apr 2020 16:14 #3

  • Jaap Bakker
  • Jaap Bakker's Profielfoto
  • Offline
  • Zeer gerenommeerd forumlid
  • deverzenbakker.wordpress.com
  • Berichten: 301
  • Ontvangen bedankjes 315
In theorie moet de hoofdklemtoon rijmen en alle onbeklemtoonde lettergrepen die daarop volgen, precies hetzelfde zijn. Bij twee nogal beklemtoonde lettergrepen moeten beide rijmen en dat is dus dubbelrijm. Tussen beklemtoonde en onbeklemtoonde lettergrepen zitten ook nog half beklemtoonde. Dat is volgens mij het geval bij de grachtenrob. Naar mijn gevoel had de laatste lettergreep hier net genoeg klemtoon om voor.volrijm te mogen doorgaan. Maar ik kan begrijpen dat anderen dat niet vinden.
Alleen ingelogde leden kunnen reageren.
Bedankt door: Hendrikje de Koning

volrijm/halfrijm bij vr. en glijdende rijmparen 08 apr 2020 22:05 #4

  • Niels Blomberg
  • Niels Blomberg's Profielfoto
  • Offline
  • Forumgod
  • Schoonschrijver
  • Berichten: 1594
  • Ontvangen bedankjes 863
Beste Jaap,
Er zijn geen "nogal beklemtoonde lettergrepen". Ook half-beklemtoonde lettergrepen spelen hier geen rol. We hebben alleen te maken beklemtoonde en onbeklemtoonde lettergrepen, hierna te noemen heffingen en dalingen, die worden bepaald door woordklemtoon, maar ook (of liever vooral) door het metrum.

Rijm begint bij de laatste heffing. In de onderstaande voorbeelden zal ik die heffing in hoofdletters schrijven:
VAL / KNAL : "gewoon" volrijm
MEERval / KNAL : schrikkelrijm, uitsluitend toegestaan in de slechtere sinterklaasrijmen
MEERval / OERknal : je illustere naamgenoot noemt dit zwak rijm. Niet echt populair bij plezierdichters, maar niet zo laakbaar als schrikkelrijm
MEERval / NEERknal : dit is dubbelrijm, algemeen geaccepteerd door plezierdichters
MEERval / NEERval : Engels dubbelrijm, een variant van "gewoon" vrouwelijk rijm


Dag Hendrikje,
Je hebt het over halfrijm, maar dat roept bij mij associaties op met onvolledig rijm. Halfrijm is ook synoniem met assonantie, waarbij alleen de klinker "rijmt": lanen/namen. Dit is voor HVV'ers echt niet acceptabel, maar dubbelrijm wel.

Bij "gewoon" vrouwelijk en onzijdig rijm zijn de laatste dalingen vaak sjwa's: toonloze e, -ig of -lijk:
lopen / kopen
vorig / horig
dadelijk / adellijk

Bij dubbelrijm zijn die laatste dalingen geen sjwa, maar hebben ze "body".


Nog even over zwak rijm: heel lang geleden was ik lid van de Plezierdichters-hyve. Daar noemden we zwak rijm dalrijm, en we vonden het niet acceptabel.
Toen stelde ik voor om twee dalrijmen te gebruiken, waarbij de heffingen ook kruiselings rijmden. Musonius, oprichter van de Plezierdichters-hyve, bedacht de naam hinkelrijm.
Hier is mijn favoriete hinkelrijm:

De obese mus
De verlokking van de broodplank
waar hij dagelijks aan blootstaat
zijn een geestelijke pijnbank
want hij mag uitsluitend lijnzaad


Zie ook waterdichter.blogspot.com/2018/01/drie-hinkelrijmen.html

Groeten
Niels
Alleen ingelogde leden kunnen reageren.
Bedankt door: Hendrikje de Koning

volrijm/halfrijm bij vr. en glijdende rijmparen 09 apr 2020 09:38 #5

  • Jaap Bakker
  • Jaap Bakker's Profielfoto
  • Offline
  • Zeer gerenommeerd forumlid
  • deverzenbakker.wordpress.com
  • Berichten: 301
  • Ontvangen bedankjes 315
Dag Niels,

Er bestaan hoofd- en bijklemtonen: nl.wikipedia.org/wiki/Klemtoon
Zeker in samenstellingen zie je bijklemtonen. Grachtenrob is een samenstelling met een bijklemtoon op rob. Dat is iets anders dan glijdend rijm. Er is een kleine heffing op rob die er niet is bij en in kinderen. Daarom is trad er op/grachtenrob volgens mij geen glijdend rijm, en hoewel ook niet echt volrijm, rijmend genoeg voor mij. Hoewel voor discussie vatbaar, zoals hier ook gebeurt. :) En ook al bij de Cantabila's gebeurde.
Groeten,

Jaap
Alleen ingelogde leden kunnen reageren.
Bedankt door: Hendrikje de Koning

volrijm/halfrijm bij vr. en glijdende rijmparen 09 apr 2020 17:17 #6

  • Remko Koplamp
  • Remko Koplamp's Profielfoto
  • Offline
  • Forumgod
  • Berichten: 1339
  • Ontvangen bedankjes 805
Hendrikje de Koning schreef :
En dat trad er op – grachtenrob een voorbeeld is van glijdend halfrijm?
monnhauser schreef :
Het rijmpaar trad er op / grachtenrob is assonantie (klankrijm).
Jaap Bakker schreef :
In theorie moet de hoofdklemtoon rijmen etc.

Trad er op – grachtenrob
Dit lijkt me gewoon een ‘goed’ rijm. De laatste beklemtoonde lettergreep in grachtenrob is 'rob' en die rijmt op ‘op’. Dat ‘gracht’ hier de hoofdklemtoon heeft doet er m.i. niet toe omdat er nog een onbeklemtoonde lettergreep volgt.
Zo zou je ‘trad er op’ dus ook op bv ‘hondekop’, ‘eierdop’ of ‘koffieshop’ etc. etc. kunnen laten rijmen. (of zie ik het allemaal te simpel ;) )
Laatst bewerkt: 09 apr 2020 17:19 door Remko Koplamp.
Alleen ingelogde leden kunnen reageren.
Bedankt door: Hendrikje de Koning

volrijm/halfrijm bij vr. en glijdende rijmparen 10 apr 2020 09:52 #7

  • Jaap Bakker
  • Jaap Bakker's Profielfoto
  • Offline
  • Zeer gerenommeerd forumlid
  • deverzenbakker.wordpress.com
  • Berichten: 301
  • Ontvangen bedankjes 315
Ik ken de theorie, maar rijm toch vooral op gevoel. Rijm is klank; klank is grotendeels objectief te beschrijven, maar niet helemaal. Taal is enerzijds een regelsysteem met individuele variaties en anderzijds een collectie individuele uitingen die verdacht veel gemeen hebben.
Alleen ingelogde leden kunnen reageren.
Bedankt door: Hendrikje de Koning

volrijm/halfrijm bij vr. en glijdende rijmparen 10 apr 2020 10:06 #8

  • Niels Blomberg
  • Niels Blomberg's Profielfoto
  • Offline
  • Forumgod
  • Schoonschrijver
  • Berichten: 1594
  • Ontvangen bedankjes 863
Dag Jaap,
Er is een beetje een spraakverwarring, omdat (1) het lijstje van Hendrikje verschillende soorten dubbelrijm noemt, (2) ik deze in mijn vorige reactie niet goed uit elkaar houd en (3) ik af en toe een beetje onnauwkeurig lees, zeker als ik een stokpaardje kan ventileren.

Bij dubbelrijm heb je 2 rijmwoorden die samen dienstdoen als 1. Er zijn dus 3 rijmwoorden, elk met hun eigen woordgeslacht. De meest voorkomende vorm van dubbelrijm zijn twee mannelijke woorden, die samen vrouwelijk rijm vormen. Hendrikje heeft daarvan 3 voorbeelden (heffingen in hoofdletters):
STRAAT af – MAATstaf
BEEKmeeuw – LAKEleeuw
MEEdeed – ZEEkeet

Eigenlijk ging mijn vorige reactie uitsluitend hierover.

Als 4e geeft Hendrikje een rijmpaar waarbij een mannelijk en een vrouwelijk rijmwoord tezamen een onzijdig rijmwoord vormen: GASklever – PASgever.
Dit mannelijk/vrouwelijk dubbelrijm is niet wezenlijk anders dan mannelijk/mannelijk dubbelrijm, dus ik laat deze even buiten beschouwing.

En tot slot is er dan: TRAD er OP – GRACHtenROB.
Zoals gezegd reageerde ik helemaal niet op dit rijmpaar. Dat was onhandig, omdat ik reageerde op jou en jij het uitdrukkelijk wél had over de grachtenrob.
Ik ben het eens met Remko en jou, dat dit prima mannelijk rijm is: OP - ROB. De assonantie TRAD er - GRACHten is gewoon een leuk extraatje.

Groeten
Niels
Alleen ingelogde leden kunnen reageren.

volrijm/halfrijm bij vr. en glijdende rijmparen 10 apr 2020 11:21 #9

Dank allemaal voor jullie reacties! Zeer gewaardeerd.

Niels geeft een lijstje en daaruit haal ik even de dingen die bij mij nog wazig zijn, de items die ik begrijp heb ik weggelaten:
MEERval / NEERknal : dit is dubbelrijm, algemeen geaccepteerd door plezierdichters
MEERval / NEERval : Engels dubbelrijm, een variant van "gewoon" vrouwelijk rijm

Het type Engels dubbelrijm, MEERval / NEERval, kom ik inderdaad af en toe tegen op dit forum. Het doet met denken aan een rijm in Dikkertje Dap (AMG Schmidt):

Denk je dat de grond van Artis
Als ik neerkom, heel erg hard is?

Persoonlijk vind ik het soort meerval/neerval ietsje minder dan gewoon vrouwelijk rijm: lopen/stropen. Ik weet niet waarom. Misschien omdat je al lezend weet dat -val (bij neerval tenminste) een apart woord kan zijn. Bij -pen (met schwa) geldt dat niet. Maar bij Artis/hard is geldt ook dat is een apart woord is. En toch vind ik dat paar ontzettend leuk. Hoe dat komt weet ik niet. Iemand enig idee?

Het type dubbelrijm, MEERval / NEERknal, spreekt mij totaal niet aan. Dat is iets persoonlijks. Dus iedereen: ga vooral je gang, maar reken niet op mijn bijval (pun intended).

Dan nog het paar Trad er OP – grachtenROB. Ik begrijp dat het niet gezien wordt als glijdend rijm omdat de rijmklank o op de laatste voet valt van wat in dit geval een viervoetige Trijntje Fop is. Dan is het in feite mannelijk rijm, niks bijzonders, en de assonanties a en schwa zijn extraatjes. So far so good. Maar wat als het volgende het geval is:

TRAD er op / GRACHtenrob

M.a.w. de rijmklank a valt nu op de laatste voet van de regel. Dit lijkt op glijdend rijm, zoals HINderen/KINderen, en Niels schrijft:
Bij dubbelrijm zijn die laatste dalingen geen sjwa, maar hebben ze "body".

Betekent dat dan dat het rijmpaar TRAD er op / GRACHtenrob liever niet als glijdend rijm gebruikt wordt? M.a.w. bij een viervoetig versje zal je de regel moeten inkorten zodat TRAD en GRACH op de 3e voet terechtkomen. Klopt dat?
Laatst bewerkt: 10 apr 2020 11:25 door Hendrikje de Koning.
Alleen ingelogde leden kunnen reageren.

volrijm/halfrijm bij vr. en glijdende rijmparen 10 apr 2020 13:28 #10

  • Niels Blomberg
  • Niels Blomberg's Profielfoto
  • Offline
  • Forumgod
  • Schoonschrijver
  • Berichten: 1594
  • Ontvangen bedankjes 863
Dag Hendrikje,

Hendrikje de Koning schreef :
Betekent dat dan dat het rijmpaar TRAD er op / GRACHtenrob liever niet als glijdend rijm gebruikt wordt?
Inderdaad

Het gedicht is een viervoetige jambe. Hier zijn de volledige regels, met alle heffingen in hoofdletters:
Een BONT geZELschap TRAD er OP:
De POELval EN de GRACHtenROB


Natuurlijk zijn niet alle heffingen even beklemtoond, maar er is geen reden om een van de heffingen als helemaal onbeklemtoond aan te merken.
Dat speelt met name bij 2 heffingen in 1 woord: GRACHtenROB. GRACH heeft in dit woord de hoofdklemtoon en ROB de nevenklemtoon. Toch zijn beide lettergrepen echte heffingen. Dat betekent dus ook dat rijm op ROB geen probleem is; zie de bijdrage van Remko.

Groeten,
Niels

PS: Om het toch nog wat ingewikkelder te maken: er is elders op dit forum nog wel gediscussieerd over rijmen op nevenklemtonen. Met name Frits Criens is wat strenger dan ik. Ik kan en mag natuurlijk niet voor Frits praten, maar het ik verwacht niet dat hij veel problemen heeft met de bovenstaande zin. (Maar misschien sla ik de plank hier volkomen mis)
Alleen ingelogde leden kunnen reageren.
Bedankt door: Hendrikje de Koning
Tijd voor maken pagina: 0.186 seconden

Log in

Gebruikersnaam en wachtwoord:

Zoeken

Forum Recent

Uit het archief

Driekvariant 10



O, die trein wil niemand missen:
Technisch prima, sympathiek!
Dus terecht - u zult het gissen -
Heet hij naar Van Wissen, Driek