Het vrije vers

Bevrijd van vormloosheid

Omdat light verse lééft



Prediker
door Jaap van den Born is een versificatie in ollekebollekes van het gelijknamige bijbelboek. Van den Borns fixatie op de bijbel bleek ook uit zijn vorige bundel Dubbele moraal waarin hij in de gelijknamige versvorm elkaar tegensprekende bijbelteksten behandelt. Dat leverde een prachtig resultaat op. Vergeleken met Prediker is Dubbele moraal lichte kost. En dat is heel begrijpelijk. Het boek Prediker dat, waarschijnlijk ten onrechte, in sommige kringen nog aan Koning Salomon wordt toegeschreven, bevat immers een aantal losse spreuken, wijsheden, aforismen en overpeinzingen die lang niet altijd duidelijk, laat staan eenduidig zijn.

De vertaling van de teksten heeft tot op de dag van vandaag een stoet van deskundigen voor raadsels geplaatst. Neem bijvoorbeeld de spreuk ‘Alles is ijdel’. De meesten van u zullen die, bijna tot dooddoener verworden, wijsheid hebben leren opvatten als ‘Alles is vergeefs’ of ‘Alles is zinloos’. Dat blijkt inmiddels volgens de huidige inzichten niet juist. ‘IJdel’ dient begrepen te worden als ‘vluchtig’. 'Alles is leegte en lucht' luidt de thans vigerende interpretatie, wat dan indirect weer verwijst naar een hoge mate van zinloosheid. Toch geldt dat laatste ook weer niet voor alles, houdt het boek Prediker ons voor, want liefde, werk en intellect kunnen een mens blijvende voldoening schenken, wat het bestaan minstens voor een deel weer zinvol maakt. 

Afijn, voor wie zich verder wil verdiepen in de filosofische oprispingen van de onbekende wijsheidleraar biedt het internet tal van verwijzingen naar bronnen die geraadpleegd kunnen worden. Daar kunt u ook te weten komen dat de invloed van Prediker reikt tot in het werk van Pete Seeger (Turn, Turn, Turn) en Jan Kal (Fietsen op de Mont Ventoux). Ook de anonieme denker wiens overwegingen ik aantrof op een schutting in Biddinghuizen is waarschijnlijk bekend met en beïnvloed door het boek Prediker: ‘Het lefe heb geen sin, het is foorbij eer het begin.’ U heeft uit mijn badinerende toon in deze alinea al begrepen dat ik niet veel opheb met oude woestijnteksten als in het boek Prediker waaraan mensen in deze tijd hun wereldbeeld ontlenen en toetsen. Hoe desastreus dat kan zijn, zien we dagelijks op tv. 

Dat heeft de alom gewaardeerde lightversepoëet Jaap van den Born er niet van kunnen weerhouden met het boek Prediker aan de slag te gaan in de traditie van het plezierdicht. Op een volstrekt originele manier, wat hem zeer tot eer strekt. Zelf zegt hij over deze vermetele onderneming: ‘Mijn uitdaging was een serieuze tekst zo woordelijk mogelijk om te zetten in ollekebollekes om te bewijzen dat deze vorm zich zelfs dáár voor leent.’ U zult dus, lezer, de oorspronkelijke tekst naast de ollekebollekes moeten leggen om te kunnen beoordelen in hoeverre de laatste winnaar van de Kees Stipprijs daarin geslaagd is. Een werk waar u zich niet aan moet vertillen. Van den Born blijft in zijn ijdel streven aardig overeind. Het openingsvers:

Prediker

‘t Is maar een alias
Zogenaamd Salomo
Maar die heeft nooit
Deze woorden gezegd

Door de rabbijnen en
Autoriteitsontzag
Kwam het godlof
In de bijbel terecht

Prediker eindigt met een waarschijnlijk corrupte epiloog. Die valt midden in een ollekebolleke, vandaar dat de eigenlijke tekst bij Jaap van den Born eindigt met een kwatrijn. Op zich is dat een mooie toevalligheid want dat maakt het slot pregnanter. Het kwatrijn vat de kern van het hele boek als het ware bondig samen:

IJdelheid! IJdelheid!
Dat zegt de Prediker
IJdelheid! IJdelheid!
Leegte en lucht!

Tussen het geciteerde begin en het slotvers staan de woorden van Prediker, daarna de toegevoegde epiloog, die ook in de bewerkte tekst van Jaap van den Born is opgenomen.

Het illustere boek heeft in religieuze kringen tot veel onmin en heibel geleid. Of de bewerking in ollekebollekes door Van den Born een mediërende functie kan vervullen tussen de verschillende kampen, waag ik te betwijfelen. Zijn teksten en taal verraden immers al te zeer de stiel van hun maker: light verse. Een voorbeeld, de tweede strofe van het laatste gedicht op pag. 26. ‘Zie van de dingen het/Enerzijds-anderzijds/Spaar dus de kool/En het liefst ook de geit.’

Dit soort voorbeelden kan moeiteloos worden aangevuld. Ook met de keuze van zijn zeslettergreepwoorden verraadt Jaap van den Born zijn achtergrond. Vaak zijn het mooie vondsten die hij de lezer voorschotelt, de prediker zou er jaloers op zijn geweest (Fataliteitenreeks, Mortaliteitslijsten, Herendienstplichtigen). Van de andere kant is juist het zeslettergreepwoord het kwetsbaarste onderdeel van zo’n groot project. Vergezochte woorden (Continuploegendient, Plukbarevruchtentijd) zijn haast onvermijdbaar. Ook glipt er wel eens een fout beklemtoond woord tussendoor als gevolg van wenslezen, omdat zelfs een grootmeester als Van den Born zo graag hoort en leest wat hij hoopt te horen en te lezen (Doornen-en-distelwerk, Smettelooszuivere).


Een gaaf gezicht met moedervlek is aantrekkelijker dan een volledig gaaf gezicht. Dat is de algemeen geldende opvatting in de wereld van visagisten. Die waarheid geldt in metaforische zin ook voor de bundel van Jaap van den Born. Een enkel schoonheidsfoutje maakt het lezen van Prediker avontuurlijker, spannender. Je zou een mystificateur als Van den Born er zelfs van mogen verdenken zulke fouten met opzet in zijn gedichten te verstoppen, ook al om de lezer bij de les te houden.

Dat laatste is wel nodig, hoe luchtig vorm en toon ook zijn, de inhoud bestaat immers uit zware kost die de volle aandacht blijft vergen. Wie die aandacht kan opbrengen wordt door Prediker beloond. De bundel is meer dan de moeite waard, Van den Born heeft er een bijzondere lightverseprestatie mee geleverd. Alleen al daarom verdient de bundel veel lezers. Ik sluit deze beschouwing af met het slotvers van de epiloog. Hij zal er zelf het hardst om gegrinnikt hebben toen hij het boek voltooide. Let op de haakjes in de laatste zin!

Dit is de slotsom dus
Van die wijsgerigheid:
Eerbied voor God
En volg steeds zijn gebod

Goed of verkeerd: God is
Eindbesluitvaardige
(Toch nog een godsdienstmoraal
Aan het slot)


Prediker, Jaap van den Born
ISBN 978-89-463-188-401
Vormgeving, Jaap van den Born 
Uitgeverij Mijn Bestseller.nl
Prijs € 12,00
Rechtstreeks bestellen: klik hier

Log in

Gebruikersnaam en wachtwoord:

Zoeken

Forum Recent

Uit het archief

Het vrije vers wenst iedereen een goed nieuwjaar



Vers van het vuurwerkfront!
Vrienden, hier ben ik weer!
Ik had wat Cobra's
En Explods gekocht

Nu moet ik verder als
Hinkeldepinkelaar
(Heb nog vergeefs naar
Mijn voeten gezocht!)