Het vrije vers

Bevrijd van vormloosheid

Omdat light verse lééft

In a sentimental mood, is de titel van de postuum uitgebrachte bundel van Adriaan van Dam, 1942-2018. Deze Amsterdamse dichter was jarenlang vaste deelnemer aan het forum van het Vrije Vers, ook onder het pseudoniem Koos Haydn. De toon waarop hij zich in discussies mengde was haast altijd aimabel. Verzoenend ook, soms scherp, als de toon van anderen daar aanleiding toe gaf. Remko Koplamp nam het prijzenswaardige initiatief om, met toestemming van mevrouw Van Dam, uit het nagelaten werk van de dichter een selectie van 47 gedichten, veelal sonnetten, te maken en deze te bundelen tot In a sentimental mood.
 
Koplamp koos een sterk uitgangspunt, hij beperkte zich namelijk tot die gedichten waarin Van Dam zijn inspiratie vond in een jazzsong, waardoor er een grote samenhang tussen de gedichten onderling ontstaat. Let wel, Van Dam vertelt niet het verhaal van de song, maar werkt in taal uit wat de song bij hem oproept. Eén en één wordt bij hem drie. Veel van deze verzen werden trouwens voor het eerst gepubliceerd op Het Vrije Vers. Zo komt een stoet van bekende namen uit de jazzwereld voorbij: Duke Ellington, Count Basie, Miles Davis, Dianah Washington, Aretha Franklin, ja welke grootheden eigenlijk niet. Remko Koplamp heeft, heel mooi, bij elk gedicht in de bundel ook de hoes opgenomen van de plaat die Van Dam inspireerde. Dat is een waardevolle toevoeging die menig lezer een nostalgisch gevoel zal bezorgen. Maar goed, het gaat in de eerste plaats om de gedichten. Daarom hier alvast een voorproefje.
 
Bot (Mack the knife)
 
Het ergste wat je haast kan overkomen
is eten in een sterrenrestaurant.
Je hebt een tafel bij het raam genomen,
(dat men je ziet) je bent nogal pedant.
 
Maar op dat plekje zit je op de tocht,
het tafellaken waait zelfs op en neer
(toch ben je niet in het goedkoopste krocht)
en je bespeurt een opgefokte sfeer.
 
Je hebt besteld en weldra komt het eten:
Het voorgerecht blijkt aan de zoute kant,
de soep lijkt water en is niet te vreten,
de ossenhaas is taai en aangebrand.
 
Het is niet best, toch gaat het door je strot,
maar 't ergst van al... de messen zijn zo bot.
 
Uit de keuze van de onderwerpen in de bundeling van Remko Koplamp valt, met enige terughoudendheid, het levensgevoel af te leiden waarmee Adriaan van Dam naar de wereld en de mensen om zich heen keek. We leren hem kennen als een kritische observator met milde ironie, een man die niet bang is voor zelfspot en die kan relativeren. Hij vermijdt het weidse gebaar, het hoge woord, de grote thema's maar maakt met rake typeringen het kleine juist groot. Daarmee hoort hij thuis in het rijtje met dichters als Levi Weemoedt, Jean Pierre Rawie, Nico Scheepmaker en ook Otto van Gelder.
 
Een alledaags en herkenbaar voorval, een (natuur)observatie, is bijna altijd zijn vertrekpunt voor de gedichten uit In a sentimental mood. Een greep uit de beginzinnen: Ik heb vandaag een kikker horen kwaken; Geen zuchtje wind, de zee is spiegelglad; Ik kom zo langzaamaan toch wat op jaren; Hij kwam de Wallen leeg van scrotum afgelopen; De danszaal is gevuld met jonge mensen. Vanuit deze openingszinnen ontwikkelt Adriaan van Dam, in alledaagse taal, gedragen door veelal treffende beelden, een gedicht dat hij fraai afrondt, eerder geestig dan komisch.
 
Voor ingewikkelde rijmschema's moet de lezer niet bij Van Dam aankloppen. Technisch gezien zijn de gedichten in orde, al zal de dichter voor deze of gene purist wat al te vrijmoedig omgaan met heilige koeien als metrum, rijkrijm of enjambement. Dat doet niets af aan feit dat In a sentimental mood boordevol zeer genietbare gedichten staat, die bijna stuk voor stuk een glimlach ontlokken. De lezer mag zich gelukkig prijzen met In a sentimental mood van Adriaan van Dam én met de bezorging ervan door Remko Koplamp. Ter afsluiting nog een vers als dank aan beiden.
 
Een plaag (Don't Forget The Poet)
 
Er is onlangs een nieuwe trend verrezen:
Mijn rijmelt bij de wilde beesten af.
Ruim één miljoen zit elke avond maf
een lullig versje bij elkaar te pezen.
 
Kom mensen, laat ons nu eens eerlijk wezen,
dit is geen hobby meer, dit is een straf,
(er zit maar weinig koren bij het kaf)
voor hen die al die rotzooi moeten lezen.
 
En bovendien, zo valt alom te vrezen,
staat elke dichter van zichzelve paf
en denkt dat als hij rusten zal in 't graf
zijn werk nog generaties wordt geprezen.
 
Dat hoeft geen ene rijmer dus te hopen:
Hij kan zijn bundels nu al niet verkopen

Die laatste zin gaat niet op voor Adriaan van Dam. Zijn werk is immers postuum verschenen. Het is echter, ook en juist na zijn dood, in alle opzichten de moeite waard om gelezen en geprezen te worden. En natuurlijk om gekocht te worden. En dat is een aansporing. Mijn favoriet: Mokum in de mist (A foggy day), maar dat gedicht leest u niet in deze bespreking, want ik wil u nog wat nieuwsgieriger maken (en koopbeluster) naar In a sentimental mood.

In a sentimental mood, Adriaan van Dam
Bezorgd door Remko Koplamp
Illustraties: platenhoezen van jazznummers die de dichter inspireerden 
Bestellen: www.mijnbestseller.nl
Prijs € 10,40

Log in

Gebruikersnaam en wachtwoord:

Log in op de site

CB not installed

Forum (recent...)

Uit het archief

Nog een schaap



Geschreven voor Ted van Lieshout bij het verkrijgen van de Theo-Thijssenprijs:



HIEP HOI, riep 't schaap Veronica. Ted heeft de prijs gewonnen!
De grote Theo Thijssen-prijs, voor inzet en talent!
En, zegt hij zelf, met óns is het ooit allemaal begonnen...
Hoi! Er is vast geen ander schaap dat zo'n beroemdheid kent.
 
Die Ted! zeiden de dames Groen. Wij hebben 't ook gelezen.
En weet u dat ons Annie ooit diezelfde prijs eens kreeg?
Zij was de allereerste en ze werd enorm geprezen
om haar Nieuwe Impulsen, toen ze 't podium besteeg.
 
We zijn toen naar Den Haag geweest, met onze eerste oto.
We mochten op de voorste rij. De dominee in frak
en wij met dure hoedjes. Er is ergens nog een foto...
Maar zo te zien heeft Ted geen geld voor een fatsoenlijk pak!
 
Hij heeft, zo sprak de dominee, een Rijk Innerlijk Leven.
Dat had hij reeds als jongeling en nu heeft hij het nog.
Geen wonder dat hij zoveel fraaie werkjes heeft geschreven.
Eertijds al constateerde ik: Er Zingt Iets in dat joch.
 
't Is weinigen gegeven zo'n talentje te herkennen...
En nu staat er in Trouw: Hij biedt ons Hoop. Dat doet mij deugd.
Ik ga Ted schrijven! riep het schaap. Zijn hiero ergens pennen?
Ziet, zei de dominee ontroerd. Hij Inspireert de Jeugd.
 
Wie weet, juffrouw Veronica, wordt u ook literaat? 
Maar nu een glaasje port, want zo meteen komt Sesamstraat.

Koop koop koop