Het vrije vers

Voor en door plezierdichters

Met Forum, Vorm én Vent

De Kelten zullen ondertussen wel verteerd zijn, dus kunnen we verder met onze reis.
Hiervoor steken we over naar Noord Europa, met een korte tussenstop op IJsland om even bij te komen met iets makkelijks.
Bovendien is het altijd leuk woorden te lezen die bestaan uit een heleboel letters achter elkaar die niets met elkaar te maken hebben.
IJsland dus. Daar gaan we:

Fornyrðislag
Dit metrum, met málaháttr, is de meestvoorkomende in de oude Germaanse, Anglo-Saksische en Noors-IJslandse poëzie. Het oorspronkelijk Germaanse metrum volgde niet strikt de lettergrepen - in principe 4 - maar had afwijkende voorschriften die nog steeds  gebruikelijk zijn in IJsland, met nogal wat afwijkingen door veranderingen in de uitspraak in de loop der tijd.
De fornyrðislag is bekend vanaf 700  in Engeland:  Beowulf is een voorbeeld.
Het wordt ook aangetroffen in Duitse poëzie vanaf de 8e eeuw en in Zweedse runen van de 9e eeuw.
Eerst niet zo strikt, maar in latere poëzie strenger gehandhaafd, werd het voorschrift dat iedere strofe uit acht regels moest bestaan (In Duitse en Engelse poëzie vier).
Een voorbeeld van Völuspá:

 

Hljóðs bið ek allar

Stilte vraag ik van u allen,

helgar kindir

heilig nageslacht,

meiri ok minni

grote of geringe

mögu Heimdallar

zonen van Heimdallr.

Vildu at ek Valföðr

Wilt u, Valföðr (Odin), dat ik

vel fyr telja

helder verhaal

forn spjöll fira

aan stervelingen, de oude verhalen,

þau fremst um man?

herinneringen aan de oertijd?

 

 

Je ziet dat twee regels paren vormen door alliteratie en dat de regels uit vier lettergrepen bestaan.
(Goed, dat laatste zie je niet, door die veranderende  uitspraak en er wordt vaak van afgeweken):

Vildu at ek Valföðr
Vel fyr telja 

 

Dat is de basisvan het metrum: twee alliteraties in regel a en één in b.
Hoewel soms ook maar één in a:

Hljóðs bið ek allar
helgar kindir
 


Maar in de b-regel moet wel een tweede beklemtoonde lettergreep voorkomen, evenals in de eerste, meestal de allitererende. 

Málaháttr
Een voorbeeld van málaháttr uit Snorri’s Edda, gedicht nr. 95: 

Munda ek mildingi
þá er Mæra hilmi
flutta-k fjögur kvæði
fimtán stórgjafar
Hvar víti áðr orta
með æðra hætti
mærð of menglötuð
maðr und himins skautum?

 

("Toen ik vier gedichten  schreef voor de koning van Noorwegen, gaf hij vijftien enorme geschenken.  Waar ter wereld schreef een andere dichter zulk een verheven lofdicht op een koning?")

Dat valt mee; málaháttr is eigenlijk practisch hetzelfde als fornyrðislag, maar minder strikt: het aantal lettergrepen is vijf en soms wel zes, zoals in dit adembenemende ding van Atlakviða: 

Atli sendi
ár til Gunnars
kunnan segg at ríða
Knéfröðr var sá heitinn


("Atli zond een wijs man  naar Gunnar die daar aangereden kwam: zijn naam was Knéfröðr")
Zou dat die Kniesoor zijn waar je wel eens van hoort? 

Fornyrðislag is in zwang sinds de komst van de eerste immigranten in IJsland in 870 en  wordt
veel gebruikt voor verhalende gedichten. Epiek heet dat.
In deze vorm werd ook poëzie vertaald van bijvoorbeeld Alexander Pope, F. Klopstock's 'Messiah', J. Milton's 'Paradise lost' enzovoort. Ook nu is het nog populair.

Kviðuháttr
De versvorm kviðuháttr stamt van de fornyrðislag maar heeft een iets hechtere structuur.
Het bestaat uit 8 regels, maar de regels 1,3,5 en 7 bestaan uit drie slechts lettergrepen.
Een voorbeeld is 'Kviðuháttr Sonatorrek' (De harde wraak van de zoon) van Egill Skallagrímsson: 
 

Mjök hefr Rán

De zee heeft mij beroofd

Ryskt um mik

Van een schat

Emk ofsnauðr at

 Ik ben arm aan

Ástvinum

Geliefden

Sleit mar bönd

De oceaan bond mij

Minnar ættar

Mijn voorgeslacht

Snar þátt af

Snoert mij vast

Sjálfum mér

Aan mijn bestaan.

 Volgende week verder. Ik verwacht op deze boeiende uiteenzetting weinig inzendingen.

 

Log in

Gebruikersnaam en wachtwoord:

Forum (recent...)

Uit het archief

Een onbekende vertaling van The Raven 8 (slot)

[youtube]yjifpkZTeG4[/youtube]

 

 

Gisteren beloofden we een cadeautje om de Poe-week af te sluiten en dat cadeautje bestaat uit een uniek gratis e-book met parodieën op ‘The Raven’ vanaf vlak na de eerste publicatie tot nu.
Zelfs in de Verenigde Staten bestaat een dergelijk staaltje zinloze verzamelwoede niet, dus verlekker je maar en neem er een voorbeeld aan; laat je aansteken en schrijf die vellen vol.
Hier een voorzetje (maar niet zo lang, want er zijn grenzen aan mijn werklust):

De Kwal
(Met dank aan Edgar Allan Poe)

Op een luie zomeravond, mij aan Roeshoofd hemelt lavend
(Dat rijmt ook niet zo hoogdravend) zat ik loom, relaxed, terneer.
Toen klonk plots een driftig kloppen, dat in plaats van snel te stoppen
Dóórging en mijn hart deed kloppen. Wie ging daar zo wild tekeer?
Welke gek ging daar zo kloppend als een idioot tekeer?
               Deed mijn bel het soms niet meer?

Kwaad wierp ik de voordeur open, brullend: “Is het afgelopen?!
Stilte! Is dat goed gesnopen? Anders pak ik mijn geweer!”
Een Getuige van Jehovah, met de smile van Casanova
Stapte binnen: ‘Straks komt Nova met goed nieuws: Brengt God de eer!
Straks brengt Nova voor ons allen dit bericht: Brengt God de eer,
               Want de Heer keert spoedig weer!”‘

Pak u weg!” riep ik verbijsterd, maar hij zat als vastgepleisterd
In mijn leunstoel en geteisterd gaf ik hem toen sneer op sneer:“
Zuip je liever in de lorem, want jouw soort bestaat uit schorem
In seculae saeculorum wacht jou dan vast pek en teer;
Brandend pek en brandend zwavel en vast ook nog brandend teer!”
               Maar hij riep slechts: “Prijs de Heer!”

"Laat de Heer hier nou maar buiten en trek schielijk aan je kuiten!
Moet ik mij soms lomp gaan uiten? Jouw sinds lang vergane leer
Laakbaar liefdeloos en lodig, is al eeuwen overbodig,
Niemand heeft jouw Boodschap nodig; weg nu, of ik doe je zeer!
Echt, ik heb geen boodschap aan je; je kunt gaan, het spijt me zeer”
               Maar hij riep slechts: “Prijs de Heer!”

Met dat slag valt niet te strijden en tot aan het Eind der Tijden
Zijn zij nergens te vermijden in ‘t maatschappelijk verkeer.
Dat zij grondig, zwaar verpesten, met hun bijgeloofsattesten
Zodat mij niets anders restte  – afgezien van pijl of speer -
Dan er als een pijl vandoor gaan of vandoor gaan als een speer--
               Achter mij klonk: “Prijs de Heer!”

Liever dan dat te verduren draai ik nu maar overuren
En mijn chef, de heer Van Vuren, prijst de arbeidsatmosfeer
Zodat ik nu vulsels vullend (en er af en toe van smullend)
Met paars pakpapier omhullend, chocolade produceer
En plak prijsjes op de plakken die ik vlijtig produceer;
               Ja, ik prijs met vlijt De Heer*


*sinds 1896

Koop koop koop